DEMI-SOLDES

 

 
LES DEMI-SOLDES

Een gedecoreerde immigrant, uitgejouwd door kinderen,
loopt langs twee demi-soldes.

 

WAT IS DEMI-SOLDE?

    In 1815 werd Napoleon definitief verslagen te Waterloo. Hij zelf werd verbannen naar  Sint-Helena, waar hij in 1821 stierf.

   Wat gebeurde er echter met al die soldaten na Waterloo? Bleven zij in dienst? Werden zij afgedankt? Traden zij de legers van de nieuwe heerser Koning Louis XVIII (de broer van de vorige koning, die de echtgenoot was van Marie-Antoinette)?

Geen van dit al, vanaf ongeveer 1816 gingen zij enige of langere tijd op demi-solde, dwz. op half soldij. Hiervoor was een stelsel van regels ontworpen voor officieren en manschappen. 

De bedoeling van deze regeling was, dat de heerser in de nabije toekomst kon blijven beschikken over een uitgebreid arsenaal van bekwame krijgslieden.

Eerst wat afbeeldingen van deze soldaten, die toch vaak in erbarmelijke situaties leefden vanwege geldgebrek:

   

Een demi-solde voor een winkel,
 die oude uniformen verkoopt. 

Luitenant Limouzain (1713-1856)
Commandeur van de Légion d'honneur,
demi-solde van 1816-1822
(photo, Angoulême, 1850)

Een brief van de Franse overheid aan de Prefecten van het departement Charente:

BRIEF AAN DE ONDER-PREFECTEN VAN CHARENTE IN OKTOBER 1815

 Mijnheer,

   De ontbinding van het leger is bijna voltooid en het departementale legioen moet worden gevormd. De welwillendheid van de koning en het vertrouwen van de minister van Oorlog hebben mij ertoe bewogen het bevel over de Charente te voeren. Ik wil een legioen vormen waarvan de loyaliteit opmerkelijk zal zijn en dat eer zal brengen aan het departement, waarnaar het vernoemd zal worden. Het succes van mijn operatie zal bovenal afhangen van de keuze van de officieren. Om hen goed te kunnen kiezen, moet ik hen goed kennen en ik heb geen andere mogelijkheid dan mij te wenden tot de magistraten, die net als u, terecht vertrouwen wekken. Daarom verzoek ik u, mijnheer, mij gedetailleerde rapporten te verstrekken over alle officieren, die in uw district gestationeerd zijn. Deze rapporten moeten specifiek hun politieke principes, hun gedrag, hun moraal en die van de families, waartoe zij behoren, vermelden. Ik verzoek u ook mij te informeren of zij welgesteld zijn, of zij een militaire opleiding hebben genoten, of zij zich over het algemeen goed gedragen; bovenal verzoek ik u mij te informeren over hun gevoelens jegens de koning en zijn verheven familie. Wie zijn koning niet liefheeft, heeft zijn land niet lief en het is nagenoeg tijd om op te houden ons te laten misleiden door absurde onderscheidingen...
Uw correspondentie zal absoluut vertrouwelijk zijn.”

     (Nationaal Archief: F7 9640 - Situatierapporten - Brief van kolonel d'Arbaud-Jouques, hoofd van het Legioen van Charente, 7 oktober 1815).

   Hier volgt een uitgebreid artikel over de demi-soldes. Daaruit blijkt dat dit fenomeen zo rond 1700 door de Engelsen is uitgevonden. Vooral bij de Engelse marine was het bekend. Lees de boeken van over kapitein Hornblower, waarin hijzelf tussen 1802 en 1804 enige tijd op half traktement staat en daarom in armoede dreigt te vallen. 

Ook Nederland heeft het half traktement gekend.

DEMI-SOLDES

   Tenslotte een uitwas van alle regels.
In het blad Napoléon Ier no, 16 uit 2002 trof ik een kort, maar bizar artikeltje aan.
Het staat hieronder met de vertaling.

Hond op half loon

 In nummer 230 van de Brusselse krant L'Oracle, gedateerd 17 augustus 1816, staat een merkwaardige en amusante anekdote:

   Vanuit Parijs, 12 augustus (1816).
   De hond van het Ministerie van Oorlog, zo meldt een van onze kranten, is zojuist overleden. Men herinnert zich dat dit trouwe dier in 1808 de geldkist van het ministerie redde, op de eerste nacht dat hij onderdak kreeg, toen dieven probeerden hem te stelen. Om deze dienst te belonen, kende de toenmalige minister de hond een pensioen van 150 francs toe, waarmee de portier hem moest voeden. De opvolger van de minister, graaf de Cessac, die in alle takken van de dienst wilde bezuinigen, achtte het gepast om het pensioen van het dier te halveren, wat ertoe leidde dat hij de bijnaam "de hond met half loon" kreeg.

 (Keizerlijke processie op weg naar Notre-Dame op de Pont Neuf (detail).
  Door Jacques Bertaux (Parijs, Musée Carnavalet).