AARDSE HERINNERINGEN

 POTJES AARDE

   Van enkele plekken waar ik in verband met Napoleon ben geweest, heb ik wat aarde mee naar huis genomen. Op zich was dat niet moeilijk, ik begon hiermee in 2003 en ik heb nu vijf objecten. Tegenwoordig (2026) is het niet zo eenvoudig om zulk materiaal in het vliegtuig mee terug te nemen! De douane houdt veel tegen!

Hieronder de glazen potjes, waarin die aarde zich nu bevindt.

   Als eerste een fles water uit de Berezina in Wit-Rusland. Ik schepte daar in 2003 water uit deze beroemde rivier op de plek, waar Napoleon via twee houten bruggen in november 1812 overstak, met veel verliezen, tijdens de terugtocht uit Rusland. Van die bruggen is geen spoor meer te vinden, maar een inwoner wees ons toch de exacte plek!
Thuis deed ik dit water in een fles uit Italië, die een Napoleonetiket droeg.
De hoeveelheid water is wat minder geworden, kennelijk verdampt er steeds wat. Ook is het wat groeniger en de beestjes, die ik in het begin nog kon zien, zijn verdwenen!

Plek waar ik het water schepte

                       

   Het tweede glazen potje bevat aarde van het slagveld van Borodino (1812) vlak voor Moskou. Ik was daar in 2011 om de tocht van Napoleon naar Rusland na te reizen. Een indrukwekkend slagveld, nog geheel intact, net zo als Waterloo. Toen wij daar waren in april, lag alles nog onder de sneeuw!  De aarde zelf is wat roodachtig

Slagveld van Borodino

   Het derde glazen portje scoorde ik in 2009. Het was bij het toegangshek van de woning van Napoleon op Sint-Helena. Het bevat tuinaarde. Direct hierna had ik een interessant gesprek over die tuin met de dienstdoende tuinman. Hij wees mij op verschillende bomen, geplant ten tijde van Napoleons verblijf daar ( Longwood, 1815- 1821).

    

Tuin Longwood

Ingang Longwood

Longwood

       
    Het vierde potje bevat aarde van de meeste beroemde slag van Napoleon, die van Austerlitz. Een enorme overwinning op een coalitie van Rusland, Oostenrijk en Duitse troepen uit 1814. Ik bezocht dat slagveld uitgebreid in 2014. 

Kapel, gebruikt als uitkijkpunt

Drie Keizers: Oostenrijk,
Rusland, Frankrijk.
Eén overwinnaar!

 

  

   Het vierde glazen potje bevat aarde van het slagveld van Wagram, ook wel Deutsch-Wagram genoemd. Deze slag vond ook plaats in 1814. Wagran ligt ongeveer 80 km boven Wenen. Ik was hier in 2014. Er is een route met bordjes uitgezet, natuurlijk met de nodige informatie en er zijn verschillende monumenten. Op een mooi punt aan het einde van een bos nam ik de aarde.

      

Wagram, een vrij vlak gebied.

 

`

   

   Tenslotte het laatste object, een flesje met aarde uit Namibië. Heeft niets te maken met Napoleon. Onderweg gekocht in 2018, toen ik voor de tweede keer dit prachtige land bezocht.

    

DEMI-SOLDES

 

 
LES DEMI-SOLDES

Een gedecoreerde immigrant, uitgejouwd door kinderen,
loopt langs twee demi-soldes.

 

WAT IS DEMI-SOLDE?

    In 1815 werd Napoleon definitief verslagen te Waterloo. Hij zelf werd verbannen naar  Sint-Helena, waar hij in 1821 stierf.

   Wat gebeurde er echter met al die soldaten na Waterloo? Bleven zij in dienst? Werden zij afgedankt? Traden zij de legers van de nieuwe heerser Koning Louis XVIII (de broer van de vorige koning, die de echtgenoot was van Marie-Antoinette)?

Geen van dit al, vanaf ongeveer 1816 gingen zij enige of langere tijd op demi-solde, dwz. op half soldij. Hiervoor was een stelsel van regels ontworpen voor officieren en manschappen. 

De bedoeling van deze regeling was, dat de heerser in de nabije toekomst kon blijven beschikken over een uitgebreid arsenaal van bekwame krijgslieden.

Eerst wat afbeeldingen van deze soldaten, die toch vaak in erbarmelijke situaties leefden vanwege geldgebrek:

   

Een demi-solde voor een winkel,
 die oude uniformen verkoopt. 

Luitenant Limouzain (1713-1856)
Commandeur van de Légion d'honneur,
demi-solde van 1816-1822
(photo, Angoulême, 1850)

Een brief van de Franse overheid aan de Prefecten van het departement Charente:

BRIEF AAN DE ONDER-PREFECTEN VAN CHARENTE IN OKTOBER 1815

 Mijnheer,

   De ontbinding van het leger is bijna voltooid en het departementale legioen moet worden gevormd. De welwillendheid van de koning en het vertrouwen van de minister van Oorlog hebben mij ertoe bewogen het bevel over de Charente te voeren. Ik wil een legioen vormen waarvan de loyaliteit opmerkelijk zal zijn en dat eer zal brengen aan het departement, waarnaar het vernoemd zal worden. Het succes van mijn operatie zal bovenal afhangen van de keuze van de officieren. Om hen goed te kunnen kiezen, moet ik hen goed kennen en ik heb geen andere mogelijkheid dan mij te wenden tot de magistraten, die net als u, terecht vertrouwen wekken. Daarom verzoek ik u, mijnheer, mij gedetailleerde rapporten te verstrekken over alle officieren, die in uw district gestationeerd zijn. Deze rapporten moeten specifiek hun politieke principes, hun gedrag, hun moraal en die van de families, waartoe zij behoren, vermelden. Ik verzoek u ook mij te informeren of zij welgesteld zijn, of zij een militaire opleiding hebben genoten, of zij zich over het algemeen goed gedragen; bovenal verzoek ik u mij te informeren over hun gevoelens jegens de koning en zijn verheven familie. Wie zijn koning niet liefheeft, heeft zijn land niet lief en het is nagenoeg tijd om op te houden ons te laten misleiden door absurde onderscheidingen...
Uw correspondentie zal absoluut vertrouwelijk zijn.”

     (Nationaal Archief: F7 9640 - Situatierapporten - Brief van kolonel d'Arbaud-Jouques, hoofd van het Legioen van Charente, 7 oktober 1815).

   Hier volgt een uitgebreid artikel over de demi-soldes. Daaruit blijkt dat dit fenomeen zo rond 1700 door de Engelsen is uitgevonden. Vooral bij de Engelse marine was het bekend. Lees de boeken van over kapitein Hornblower, waarin hijzelf tussen 1802 en 1804 enige tijd op half traktement staat en daarom in armoede dreigt te vallen. 

Ook Nederland heeft het half traktement gekend.

DEMI-SOLDES

   Tenslotte een uitwas van alle regels.
In het blad Napoléon Ier no, 16 uit 2002 trof ik een kort, maar bizar artikeltje aan.
Het staat hieronder met de vertaling.

Hond op half loon

 In nummer 230 van de Brusselse krant L'Oracle, gedateerd 17 augustus 1816, staat een merkwaardige en amusante anekdote:

   Vanuit Parijs, 12 augustus (1816).
   De hond van het Ministerie van Oorlog, zo meldt een van onze kranten, is zojuist overleden. Men herinnert zich dat dit trouwe dier in 1808 de geldkist van het ministerie redde, op de eerste nacht dat hij onderdak kreeg, toen dieven probeerden hem te stelen. Om deze dienst te belonen, kende de toenmalige minister de hond een pensioen van 150 francs toe, waarmee de portier hem moest voeden. De opvolger van de minister, graaf de Cessac, die in alle takken van de dienst wilde bezuinigen, achtte het gepast om het pensioen van het dier te halveren, wat ertoe leidde dat hij de bijnaam "de hond met half loon" kreeg.

 (Keizerlijke processie op weg naar Notre-Dame op de Pont Neuf (detail).
  Door Jacques Bertaux (Parijs, Musée Carnavalet).

HET ORDERBOS

 HET ORDERBOS

   Enkele dagen geleden bij het zoeken naar de Ruetbron (zie vorige weblog) fietsen we op het pad door het bos terug. Onze weg leidde door het Orderbos. Elke Apeldoorner kent dit bos, het ligt achter de Willen III-kazerne (Opleidingscentrum voor de Marechaussee).

   Vroeger, voor 1850, was dit bos er niet. Het was toen een enorme heidevlakte. Wie er stond, kon de torens van de kerk in Deventer zien!
Dit werd gecultiveerd ten tijde van koningin Willemhelmina ter ontginning en voor de houtwinning, speciaal voor de mijnbouw.
   Wie er in speurt, vindt plekken, waar vroeger van oererts ijzer werd gemaakt.
Tegenwoordig wordt er veel in gewandeld. 

We ontdekten een speciale boom, die 100 jaar geleden was aangeplant.
Zie de foto hieronder:

                                    

   Even verderop vonden we weer zo'n herdenkingsboom, maar deze is van 2004, 100 jaar later!

                                   

    Wie goed kijkt, ziet dat het tekstbordje vier dezelfde rozetten als het bord van 1904!

HET LOO

PALEIS HET LOO

RUET BRON

NAPOLEON BEUK

   Onlangs krijg ik van mijn vriend JvK een prachtig boek aangereikt. Het gaat over het Kroondomein Het Loo in Apeldoorn. Het is verschenen in 2010. Ik heb heb geheel gelezen, vooral de bladzijden 64 en 65 'Van Bataafse Republiek tot Koninkrijk (1795 - 1813)' trokken mijn aandacht.

   

Het artikel

   Naar aanleiding van dit artikel, waarin een foto en wat tekst wordt gewijd aan de Ruetbron, werd mijn interesse in deze materie gewekt. Wat is de Ruetbron, waar ligt die precies, ed. 
Na wat zoekwerk op internet blijkt deze bron al oud te zijn, in de buurt te liggen van Assel, vlakbij Apeldoorn en moeilijk te vinden. Hieronder een artikel over deze bron, die de 'watergever' was van de fonteinen in het park van Paleis Het Loo te Apeldoorn.

DE RUETBRON

   Natuurlijk vraagt zoiets, als het in de buurt is, om een bezoek. Je kunt er alleen op de fiets of te voet komen, de bron ligt midden in het bos. Wel vlak naast de spoorlijn Apeldoorn - Amersfoort, waarover ik zeker in de vijftig jaar, dat ik Apeldoorn woon, honderd keer over heen ben gereden naar Amsterdam, Den Haag of een andere plaats in het westen, maar de trein rijdt door een diep dal en de bron ligt aan een smal wandelpaadje, dat je dus vanuit de trein niet ziet!
   We moesten de plek toch nog navragen bij een man, die daar woonde en met een hond liep. Hij gaf wat tips, zoals: hij zal wel droog staan na deze warme zomer, er staan hekken om ed. Maar we vonden hem uiteindelijk!
   Hieronder wat foto's er van en een eenvoudig filmpje, vanaf wat hoger gefilmd met een Insta 360 camera op een stok van één meter. 

                                   

                                                  

   Er is in deze bosomgeving ook sprake van een 'Napoleon beuk'. Hij zou hier onder gerust hebben! Dat moet dan geweest zijn in nov. 1811. In hetzelfde boek staat er een foto van, maar ik betwijfel sterk of dit kan. 

Want: Napoleon is nooit op dit Asselsepad geweest! Tevens zou de boom op de foto (2010) zeker 200 jaar oud moeten zijn. Daarbij komt dan nog zeker twintig jaar om er fatsoenlijk onder te kunnen zitten.
   Maar toch: ik laat de foto en de bij behorende tekst hieronder zien:

   Afrondend: we hebben een leuke ochtend gehad op dinsdag 6 okt., 27 km gefietst met mooi weer en afsluitend heerlijk geluncht bij Het Leesten!

BONAPARTE ME DISAIT........

 

In mijn bibliotheek heb ik al enige jaren het boek BONAPARTE ME DISAIT........
Gedurende de maanden juli en augustus 2026, toen het zo warm was, heb ik dit boek vertaald.

Dat viel mij achteraf niet mee. Het vertaalde vergde nogal wat nawerk, vooral de leestekens vroegen veel aandacht. (Dat is in het Frans toch heel wat anders dan in het Nederlands!)
Het boek zelf is uitgekomen in 1942, in een rode en in een gele omslag, inhoud gelijk.

Het is een zeer interessant boek, maar enige kennis vooraf van Napoleon is wel gemakkelijk! Daarom heb ik er een paar samenvattingen bij geplaatst, die het begrijpen van deze materie wat duidelijker maken!

                          

                                     

                                          

      

Eerst het leven van:       Roederer

Dan een korte samenvatting van dit boek:  Samenvatting

Dan een zinvolle beschouwing over de inhoud: Beschouwing

Tenslotte het door mij vertaalde boek zelf:
                                BONAPARTE ME DISAIT...                                 

  

L' AIGLON

 L'AIGLON 

(Het Adelaarsjong)

Napoleon I kreeg in 1811 een zoon, later genaamd Napoleon II of l'Aiglon. Zijn moeder was Marie-Loiuse van Oostenrijk. Vanaf zijn geboorte werd hij de Roi de Rome genoemd.
Met deze jongen is het niet best afgelopen, hij stierf al op 21-jarige leeftijd te Wenen.

Over deze jongen is wel het een en ander bekend, echter niet bij het grote publiek.

In mijn bezit zijn enkele werken over deze jongen.
Een ervan, L'Aiglon, des Tuileries aux Invalides, is een boekje van 78 pagina's voorzien van vele zwart-wit afbeeldingen en uitgegeven in Frankrijk in 1941. Dat het toen oorlog was, merk je aan het eind van dit boekje!

Dit boekje heb ik in het Nederlands vertaald en de afbeeldingen erin behouden.
Het is een wat aandoenlijke inhoud, gezien het leven van deze Napoleon II.

Er is na Napoleons verlies te Waterloo niet erg sympathiek met hem omgesprongen. 

Hij is naar Wenen gebracht, Oostenrijks opgevoed. Toen hij ziek werd (tubercolose) is er een verkeerde diagnose gesteld: leverziekte. (Opzet?) Dus geen juiste behandeling en dus een vroege dood!

Lees hier wat ik vertaald heb:   l'AIGLON

Een soort overzicht van zijn leven:       ARTIKEL

De bijzondere grafkelder te Wenen:   KAPUZINERGRUFT
die ik ooit bezocht heb.  

Verder nog een aantal gekleurde afbeeldingen van deze jongen:

    

                       

DE JEUGD VAN NAPOLEON

 

DE JEUGD VAN NAPOLEON

   In 1954 kwam er een boek uit van Paul Bartel (zie hierboven) dat behalve van de bekende feiten gebruik maakte van onuitgegeven (inédite) bronnen over de jeugd van Napoleon. We moeten dan vooral denken aan brieven en aantekeningen van schoolvrienden of anderen, die hem toe hebben gekend. Omdat Napoleon, vooral in Brienne (eerste opleiding) en in Parijs (Koninklijke Officiersopleiding) veel in aanraking kwam met adellijke jongens en soms met hun families, zijn er notities bewaard over hem, die nooit zijn uitgegeven. De schrijver heeft die zoveel mogelijk getracht te achterhalen in gesprekken en soms door het lezen van die notities zelf. In de bijlagen van het boek staan er enkele afgedrukt.

   Nu zijn er in de loop van de geschiedenis diverse werken over N.'s jeugd verschenen. Ik heb er wat in mijn bezit. Ze zijn echter geen van allen zo diepgaand als het boek van Paul Bartel. Deze man was eerder verzamelaar van teksten dan een echter schrijver.

   Ik heb dit boek van Paul Bartel vanuit het Frans in het Nederlands vertaald. Een heel werk, er staat geen enkele afbeelding in en het lettertype is vrij klein. Het boek heeft in totaal 285 pagina's. Gelukkig helpt Google Lens op mijn telefoon mij enorm. Ik houd dat boven de pagina, maak een foto, druk op de knop vertaal en zie... het wonder is geschied. De tekst staat daar in het Nederlands. Ik stuur die via Outlook naar mijn computer, kopieer de tekst in Word. Dan is het raamwerk klaar. Het nakijken, het zoveel mogelijk in de originele layout terug krijgen kost enkele weken tijd. Al met al: anderhalve maand bezig met zo'n project. Maar ik vind het leuk!

   Ik geef eerst wat foto's van het originele boek. Leuk is. dat de handtekening van Paul Bartel voorin staat! Hij heeft dit exemplaar geschonken aan de directeur van een bibliotheek.

                       

Hier het vertaalde boek:    LA JEUNESSE INÉDITE de NAPOLÉON


Een samenvatting van dit boek in het Nederlands:   SAMENVATTING

Over de schrijver Paul Bartel:   BARTEL

AFBEELDINGEN VAN EEN JONGE NAPOLEON:

Buitenhuis van de familie

Hier is N. geboren

  

N. vecht in Brienne om zijn tuintje

   

Het sneeuwballen gevecht

Kompas van N. te Brienne

   

School te Brienne

                                       

N. op de poort van de school

N. als artillerie officier
 in Auxonne