DEMI-SOLDES

 

 
LES DEMI-SOLDES

Een gedecoreerde immigrant, uitgejouwd door kinderen,
loopt langs twee demi-soldes.

 

WAT IS DEMI-SOLDE?

    In 1815 werd Napoleon definitief verslagen te Waterloo. Hij zelf werd verbannen naar  Sint-Helena, waar hij in 1821 stierf.

   Wat gebeurde er echter met al die soldaten na Waterloo? Bleven zij in dienst? Werden zij afgedankt? Traden zij de legers van de nieuwe heerser Koning Louis XVIII (de broer van de vorige koning, die de echtgenoot was van Marie-Antoinette)?

Geen van dit al, vanaf ongeveer 1816 gingen zij enige of langere tijd op demi-solde, dwz. op half soldij. Hiervoor was een stelsel van regels ontworpen voor officieren en manschappen. 

De bedoeling van deze regeling was, dat de heerser in de nabije toekomst kon blijven beschikken over een uitgebreid arsenaal van bekwame krijgslieden.

Eerst wat afbeeldingen van deze soldaten, die toch vaak in erbarmelijke situaties leefden vanwege geldgebrek:

   

Een demi-solde voor een winkel,
 die oude uniformen verkoopt. 

Luitenant Limouzain (1713-1856)
Commandeur van de Légion d'honneur,
demi-solde van 1816-1822
(photo, Angoulême, 1850)

Een brief van de Franse overheid aan de Prefecten van het departement Charente:

BRIEF AAN DE ONDER-PREFECTEN VAN CHARENTE IN OKTOBER 1815

 Mijnheer,

   De ontbinding van het leger is bijna voltooid en het departementale legioen moet worden gevormd. De welwillendheid van de koning en het vertrouwen van de minister van Oorlog hebben mij ertoe bewogen het bevel over de Charente te voeren. Ik wil een legioen vormen waarvan de loyaliteit opmerkelijk zal zijn en dat eer zal brengen aan het departement, waarnaar het vernoemd zal worden. Het succes van mijn operatie zal bovenal afhangen van de keuze van de officieren. Om hen goed te kunnen kiezen, moet ik hen goed kennen en ik heb geen andere mogelijkheid dan mij te wenden tot de magistraten, die net als u, terecht vertrouwen wekken. Daarom verzoek ik u, mijnheer, mij gedetailleerde rapporten te verstrekken over alle officieren, die in uw district gestationeerd zijn. Deze rapporten moeten specifiek hun politieke principes, hun gedrag, hun moraal en die van de families, waartoe zij behoren, vermelden. Ik verzoek u ook mij te informeren of zij welgesteld zijn, of zij een militaire opleiding hebben genoten, of zij zich over het algemeen goed gedragen; bovenal verzoek ik u mij te informeren over hun gevoelens jegens de koning en zijn verheven familie. Wie zijn koning niet liefheeft, heeft zijn land niet lief en het is nagenoeg tijd om op te houden ons te laten misleiden door absurde onderscheidingen...
Uw correspondentie zal absoluut vertrouwelijk zijn.”

     (Nationaal Archief: F7 9640 - Situatierapporten - Brief van kolonel d'Arbaud-Jouques, hoofd van het Legioen van Charente, 7 oktober 1815).

   Hier volgt een uitgebreid artikel over de demi-soldes. Daaruit blijkt dat dit fenomeen zo rond 1700 door de Engelsen is uitgevonden. Vooral bij de Engelse marine was het bekend. Lees de boeken van over kapitein Hornblower, waarin hijzelf tussen 1802 en 1804 enige tijd op half traktement staat en daarom in armoede dreigt te vallen. 

Ook Nederland heeft het half traktement gekend.

DEMI-SOLDES

   Tenslotte een uitwas van alle regels.
In het blad Napoléon Ier no, 16 uit 2002 trof ik een kort, maar bizar artikeltje aan.
Het staat hieronder met de vertaling.

Hond op half loon

 In nummer 230 van de Brusselse krant L'Oracle, gedateerd 17 augustus 1816, staat een merkwaardige en amusante anekdote:

   Vanuit Parijs, 12 augustus (1816).
   De hond van het Ministerie van Oorlog, zo meldt een van onze kranten, is zojuist overleden. Men herinnert zich dat dit trouwe dier in 1808 de geldkist van het ministerie redde, op de eerste nacht dat hij onderdak kreeg, toen dieven probeerden hem te stelen. Om deze dienst te belonen, kende de toenmalige minister de hond een pensioen van 150 francs toe, waarmee de portier hem moest voeden. De opvolger van de minister, graaf de Cessac, die in alle takken van de dienst wilde bezuinigen, achtte het gepast om het pensioen van het dier te halveren, wat ertoe leidde dat hij de bijnaam "de hond met half loon" kreeg.

 (Keizerlijke processie op weg naar Notre-Dame op de Pont Neuf (detail).
  Door Jacques Bertaux (Parijs, Musée Carnavalet).

HET ORDERBOS

 HET ORDERBOS

   Enkele dagen geleden bij het zoeken naar de Ruetbron (zie vorige weblog) fietsen we op het pad door het bos terug. Onze weg leidde door het Orderbos. Elke Apeldoorner kent dit bos, het ligt achter de Willen III-kazerne (Opleidingscentrum voor de Marechaussee).

   Vroeger, voor 1850, was dit bos er niet. Het was toen een enorme heidevlakte. Wie er stond, kon de torens van de kerk in Deventer zien!
Dit werd gecultiveerd ten tijde van koningin Willemhelmina ter ontginning en voor de houtwinning, speciaal voor de mijnbouw.
   Wie er in speurt, vindt plekken, waar vroeger van oererts ijzer werd gemaakt.
Tegenwoordig wordt er veel in gewandeld. 

We ontdekten een speciale boom, die 100 jaar geleden was aangeplant.
Zie de foto hieronder:

                                    

   Even verderop vonden we weer zo'n herdenkingsboom, maar deze is van 2004, 100 jaar later!

                                   

    Wie goed kijkt, ziet dat het tekstbordje vier dezelfde rozetten als het bord van 1904!

HET LOO

PALEIS HET LOO

RUET BRON

NAPOLEON BEUK

   Onlangs krijg ik van mijn vriend JvK een prachtig boek aangereikt. Het gaat over het Kroondomein Het Loo in Apeldoorn. Het is verschenen in 2010. Ik heb heb geheel gelezen, vooral de bladzijden 64 en 65 'Van Bataafse Republiek tot Koninkrijk (1795 - 1813)' trokken mijn aandacht.

   

Het artikel

   Naar aanleiding van dit artikel, waarin een foto en wat tekst wordt gewijd aan de Ruetbron, werd mijn interesse in deze materie gewekt. Wat is de Ruetbron, waar ligt die precies, ed. 
Na wat zoekwerk op internet blijkt deze bron al oud te zijn, in de buurt te liggen van Assel, vlakbij Apeldoorn en moeilijk te vinden. Hieronder een artikel over deze bron, die de 'watergever' was van de fonteinen in het park van Paleis Het Loo te Apeldoorn.

DE RUETBRON

   Natuurlijk vraagt zoiets, als het in de buurt is, om een bezoek. Je kunt er alleen op de fiets of te voet komen, de bron ligt midden in het bos. Wel vlak naast de spoorlijn Apeldoorn - Amersfoort, waarover ik zeker in de vijftig jaar, dat ik Apeldoorn woon, honderd keer over heen ben gereden naar Amsterdam, Den Haag of een andere plaats in het westen, maar de trein rijdt door een diep dal en de bron ligt aan een smal wandelpaadje, dat je dus vanuit de trein niet ziet!
   We moesten de plek toch nog navragen bij een man, die daar woonde en met een hond liep. Hij gaf wat tips, zoals: hij zal wel droog staan na deze warme zomer, er staan hekken om ed. Maar we vonden hem uiteindelijk!
   Hieronder wat foto's er van en een eenvoudig filmpje, vanaf wat hoger gefilmd met een Insta 360 camera op een stok van één meter. 

                                   

                                                  

   Er is in deze bosomgeving ook sprake van een 'Napoleon beuk'. Hij zou hier onder gerust hebben! Dat moet dan geweest zijn in nov. 1811. In hetzelfde boek staat er een foto van, maar ik betwijfel sterk of dit kan. 

Want: Napoleon is nooit op dit Asselsepad geweest! Tevens zou de boom op de foto (2010) zeker 200 jaar oud moeten zijn. Daarbij komt dan nog zeker twintig jaar om er fatsoenlijk onder te kunnen zitten.
   Maar toch: ik laat de foto en de bij behorende tekst hieronder zien:

   Afrondend: we hebben een leuke ochtend gehad op dinsdag 6 okt., 27 km gefietst met mooi weer en afsluitend heerlijk geluncht bij Het Leesten!

BONAPARTE ME DISAIT........

 

In mijn bibliotheek heb ik al enige jaren het boek BONAPARTE ME DISAIT........
Gedurende de maanden juli en augustus 2026, toen het zo warm was, heb ik dit boek vertaald.

Dat viel mij achteraf niet mee. Het vertaalde vergde nogal wat nawerk, vooral de leestekens vroegen veel aandacht. (Dat is in het Frans toch heel wat anders dan in het Nederlands!)
Het boek zelf is uitgekomen in 1942, in een rode en in een gele omslag, inhoud gelijk.

Het is een zeer interessant boek, maar enige kennis vooraf van Napoleon is wel gemakkelijk! Daarom heb ik er een paar samenvattingen bij geplaatst, die het begrijpen van deze materie wat duidelijker maken!

                          

                                     

                                          

      

Eerst het leven van:       Roederer

Dan een korte samenvatting van dit boek:  Samenvatting

Dan een zinvolle beschouwing over de inhoud: Beschouwing

Tenslotte het door mij vertaalde boek zelf:
                                BONAPARTE ME DISAIT...                                 

  

L' AIGLON

 L'AIGLON 

(Het Adelaarsjong)

Napoleon I kreeg in 1811 een zoon, later genaamd Napoleon II of l'Aiglon. Zijn moeder was Marie-Loiuse van Oostenrijk. Vanaf zijn geboorte werd hij de Roi de Rome genoemd.
Met deze jongen is het niet best afgelopen, hij stierf al op 21-jarige leeftijd te Wenen.

Over deze jongen is wel het een en ander bekend, echter niet bij het grote publiek.

In mijn bezit zijn enkele werken over deze jongen.
Een ervan, L'Aiglon, des Tuileries aux Invalides, is een boekje van 78 pagina's voorzien van vele zwart-wit afbeeldingen en uitgegeven in Frankrijk in 1941. Dat het toen oorlog was, merk je aan het eind van dit boekje!

Dit boekje heb ik in het Nederlands vertaald en de afbeeldingen erin behouden.
Het is een wat aandoenlijke inhoud, gezien het leven van deze Napoleon II.

Er is na Napoleons verlies te Waterloo niet erg sympathiek met hem omgesprongen. 

Hij is naar Wenen gebracht, Oostenrijks opgevoed. Toen hij ziek werd (tubercolose) is er een verkeerde diagnose gesteld: leverziekte. (Opzet?) Dus geen juiste behandeling en dus een vroege dood!

Lees hier wat ik vertaald heb:   l'AIGLON

Een soort overzicht van zijn leven:       ARTIKEL

De bijzondere grafkelder te Wenen:   KAPUZINERGRUFT
die ik ooit bezocht heb.  

Verder nog een aantal gekleurde afbeeldingen van deze jongen:

    

                       

DE JEUGD VAN NAPOLEON

 

DE JEUGD VAN NAPOLEON

   In 1954 kwam er een boek uit van Paul Bartel (zie hierboven) dat behalve van de bekende feiten gebruik maakte van onuitgegeven (inédite) bronnen over de jeugd van Napoleon. We moeten dan vooral denken aan brieven en aantekeningen van schoolvrienden of anderen, die hem toe hebben gekend. Omdat Napoleon, vooral in Brienne (eerste opleiding) en in Parijs (Koninklijke Officiersopleiding) veel in aanraking kwam met adellijke jongens en soms met hun families, zijn er notities bewaard over hem, die nooit zijn uitgegeven. De schrijver heeft die zoveel mogelijk getracht te achterhalen in gesprekken en soms door het lezen van die notities zelf. In de bijlagen van het boek staan er enkele afgedrukt.

   Nu zijn er in de loop van de geschiedenis diverse werken over N.'s jeugd verschenen. Ik heb er wat in mijn bezit. Ze zijn echter geen van allen zo diepgaand als het boek van Paul Bartel. Deze man was eerder verzamelaar van teksten dan een echter schrijver.

   Ik heb dit boek van Paul Bartel vanuit het Frans in het Nederlands vertaald. Een heel werk, er staat geen enkele afbeelding in en het lettertype is vrij klein. Het boek heeft in totaal 285 pagina's. Gelukkig helpt Google Lens op mijn telefoon mij enorm. Ik houd dat boven de pagina, maak een foto, druk op de knop vertaal en zie... het wonder is geschied. De tekst staat daar in het Nederlands. Ik stuur die via Outlook naar mijn computer, kopieer de tekst in Word. Dan is het raamwerk klaar. Het nakijken, het zoveel mogelijk in de originele layout terug krijgen kost enkele weken tijd. Al met al: anderhalve maand bezig met zo'n project. Maar ik vind het leuk!

   Ik geef eerst wat foto's van het originele boek. Leuk is. dat de handtekening van Paul Bartel voorin staat! Hij heeft dit exemplaar geschonken aan de directeur van een bibliotheek.

                       

Hier het vertaalde boek:    LA JEUNESSE INÉDITE de NAPOLÉON


Een samenvatting van dit boek in het Nederlands:   SAMENVATTING

Over de schrijver Paul Bartel:   BARTEL

AFBEELDINGEN VAN EEN JONGE NAPOLEON:

Buitenhuis van de familie

Hier is N. geboren

  

N. vecht in Brienne om zijn tuintje

   

Het sneeuwballen gevecht

Kompas van N. te Brienne

   

School te Brienne

                                       

N. op de poort van de school

N. als artillerie officier
 in Auxonne

HETZELFDE EN TOCH VERSCHILLEND!

 EEN MISDRUK of een PROEFDRUK?

Vijftien jaar geleden schafte ik bovenstaande boeken aan, deel 1 en deel II 'Napoleon en het Empire' (1968) aan.
Een korte samenvatting van de inhoud: 

• Het boek beschrijft hoe Napoleon tijdens de Franse Revolutie snel carrière maakt en via militaire successen aan de macht komt.
• Als leider en later keizer hervormt hij Frankrijk grondig (o.a. wetgeving en bestuur) en bouwt hij een groot Europees rijk op.
• Zijn macht bereikt een hoogtepunt, maar door voortdurende oorlogen, vooral in Spanje en Rusland, raakt zijn rijk uitgeput.
• Na zware nederlagen wordt hij afgezet, keert nog kort terug (de “Honderd Dagen”), maar verliest definitief bij Slag bij Waterloo.
• Hij eindigt zijn leven in ballingschap.

Kernidee:
Het boek schetst Napoleon als een briljant maar ambitieuze heerser die Europa moderniseerde, maar uiteindelijk ten onder ging door zijn eigen machtsdrang.

 Deze delen zijn nog steeds te koop: 37,50 nieuw, 17,90 tweedehands bij Bol.com.
Tot zover dus leuk, maar niets bijzonders.

Echter:
Op een mooie zaterdagmiddag kwam een oude vriend langs en overhandigde mij deze beide delen met de opmerking: 'Die heb je vast nog niet, prachtig voor jou!'
Ik zag natuurlijk onmiddellijk dat ik zal al lang had, maar deed net alsof dat niet zo was en hij dus gelijk had. Ik nam ze wat terughoudend aan en dacht dat ik ze dus wel weer zou verkopen. Ze gingen naast die eerste exemplaren in de boekenkast.
Na een half jaar viel mijn oog er weer op en bekeek ik alles nader, vooral de gekregen delen.
Wat schetst mijn verbazing? Ze waren helemaal niet hetzelfde! De gekregen delen hadden wel een paar bladzijden tekst, maar verderop alleen afbeeldingen! Ook het tweede deel was zo! Dat vroeg natuurlijk om nadere bestudering.

                                       

Na een middagje vergelijken kwam ik tot bijgevoegde conclusie:

Waarschijnlijk zijn de gekregen delen een soort voorproef of drukproef van dit werk.
Ik heb de meest opvallende verschillen in een overzichtje gezet:

                                                    VERSCHILLEN

Iets over de achtergrond van de eindsamensteller van het originele werk:

                                                      JEAN MISTLER

Al met al een leuk cadeautje, dat ik nu zeer waardeer. Ik denk de waarde ervan veel hoger ligt dan van het origineel. Dat is bijna altijd zo in dergelijke gevallen! Er zijn er veel minder van!